DOI: https://doi.org/10.36719/2522-431X/20/24-33
Arif Yunusov
BDU, Şərqşünaslıq fakültəsi
Türk filologiyası kafedrası
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
arifyunusov@yaho.com
TÜRK DİLİNİN MÜASİR MƏNZƏRƏSİ
Xülasə
“Türk Dili İnqilabı” ilə (yaxud xarici tədqiqatçıların Türkiyədə geniş istifadə etdikləri “Türk Dili İslahatı”) bağlı çoxlu araşdırmalar olmasına baxmayaraq məsələni sosial dilçilik (sosiolinqvistika) baxımından araşdıran tədqiqatlar demək olar ki, yoxdur. Halbuki Cümhuriyyət dövründə Türkiyə türkcəsində baş verən dəyişiklikləri deşifrə etmək üçün fənlərarası bir sahə olan sosial dilçiliyin metodlarına ehtiyac duyulur. Çünki çağdaş Türkiyənin formalaşma prosesinin siyasi-ictimai təhlilinə məhəl qoymadan dövrün dil tarixini yazmaq, bu dövrü yalnız dilçiliyin ənənəvi üsulları ilə deşifrə etməyə çalışmaq, başqa sözlə, dili “içindən” qavramaq mümkün deyil.. Odur ki, obyekti dil və cəmiyyət olan araşdırmanın sosiolinqvistik tədqiqat olması lazımdır. Türk Dili İslahatını 2000-ci illər nöqteyi-nəzərindən qiymətləndirmək və son yüzillikdə Türkiyə türkcəsindəki inkişafı yenidən şərh etmək üçün hazırlanan bu məqalənin dillə bağlı müzakirə mövzusu olmasının səbəbi, 2000-ci illərin baxış açısından Türkiyə türkcəsindəki inkişafları yenidən şərh etməkdir. Gerçəklik keçmiş fikirlərin dəyişməsi ilə yeni fikirlərin toqquşmasından yaranır. Digər tərəfdən, dil islahatından əvvəllər də danışılsa da, prosesin nəticələri, yəni onun təhsildə necə əks olunması diqqətdən kənarda qalıb. Lakin Cümhuriyyət dövründə ərəb əlifbasından latın əlifbasına keçid dövründə savad səviyyəsinin yüksəldilməsi dil məsələsinin təhsillə əlaqəsinə göstərilən diqqəti ortaya qoyur. Hökümətlərin mahiyyəti davamlı olaraq dəyişən dil siyasətləri nəticəsində türkcənin istifadəsi ilə bağlı məktəblərə göndərilən sirkulyarlara və dərsliklərə türk dili təhsilinin dili əlavə olunduqda, türk dili təhsilinin sahəsi olduğu görülür, dil müzakirələrindən ən çox təsirlənir.
Bu məsələ türk dili sahəsinə aid olduğuna görə, araşdırmanın tarix, sosiologiya və siyasət elmi kimi sahələrdən də məlumatlara ehtiyacı olduğu üçün türk dili islahatını təhlil etmək tək bir dilçi üçün çətin bir işdir. Üstəlik, sözügedən sahədə “dildaxili” məsələyə “kənardan” baxa bilmək və mövcud ədəbiyyatın genişliyi də tədqiqatın əsas çətinliklərindəndir. Məsələn, Agah Sırrı Levend türk dilinin müdafiəsi üçün İstanbul-Ankara dəmir yolundan yalnız öz yazılarının uzun olduğunu söyləmişdir.
Açar sözlər: islahat, əlifba, sadələşmə, cümhuriyyət, neologizm
THE CURRENT STATE OF THE TURKİSH LANGUAGE
Abstract
Despite the fact that there is a lot of research on the The “Turkish Language Revolution” (or according to the widespread use of foreign researchers “Turkish Language Reform” in Turkey) there are almost no studies that examine the issue from the point of view of social linguistics (sociolinguistics). Whereas in the Turkish language of Turkey during the Republican period in order to Decipher the changes, the methods of the social linguistics, which is an interdisciplinary field, are needed. Because it is impossible to write the language history of the period by ignoring the political and social analysis of the formation process of modern Turkey, to try to Decipher this period only by traditional methods of linguistics, in other words, to perceive the language “within its own system and for itself”. Therefore, it has been understood that a study whose object is language and society will be a sociolinguistic study. The reason why this study, which was prepared to evaluate the Turkish Language Reform from the point of view of the 2000s and to reinterpret the developments in Turkish in Turkey in the last century, is the subject of discussions on the language is the belief that the light of truths will arise from the collision of ideas with the change of the ancients. On the other hand, although language reform has been discussed in many ways before, the results of the process, that is, how it is reflected in education, have been neglected. However, the aim of increasing the literacy rate during the transition from the Arabic alphabet to the Latin alphabet during the Republican period reveals the attention paid to the relationship of the language issue with education. When the language of Turkish language education is added to the circulars and textbooks sent to schools about the use of Turkish as a result of the language policies of governments, the nature of which is constantly changing, it is seen that Turkish language education is the area most heavily affected by language discussions.
This is what belongs to the field of Turkish Language since the study also needs data from fields such as history, sociology and political science, it is a difficult task for a linguist alone to analyze the Turkish Language Reform. Moreover, being able to look at the issue from the “outside” as one of the “in” in the field in question and the breadth of the literature are also among the main difficulties of the study. For example, Agah Sirri Levend said that only his own writings for the defense of the Turkish language were longer than the Istanbul-Ankara railline.
Keywords: reform, alphabet, simplification, republic, neologism
СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ ТУРЕЦКОГО ЯЗЫКА
Резюме
Несмотря на то, что существует множество исследований «Турецкой языковой революции» (или по широко распространенному использованию зарубежных исследователей «Турецкой языковой реформы») в Турции практически отсутствуют исследования, рассматривающие вопрос с точки зрения социальной лингвистики (социолингвистики). Принимая во внимание, что в турецком языке в республиканский период для расшифровки изменений необходимы методы социальной лингвистики, которая является междисциплинарной областью. Поскольку невозможно написать историю языка того периода, игнорируя политический и социальный анализ процесса формирования современной Турции, пытаться расшифровать этот период только традиционными методами языкознания, иными словами, воспринимать язык «внутри своей собственной системы и для себя». Поэтому было понятно, что исследование, объектом которого являются язык и общество, будет социолингвистическим исследованием. Причина, по которой это исследование, подготовленное для оценки реформы турецкого языка с точки зрения 2000-х годов и переосмысления развития турецкого языка в Турции в прошлом веке, является предметом дискуссий по языку, заключается в убеждении, что свет истин возникнет от столкновения новых идей с изменением прошлых. С другой стороны, хотя языковая реформа неоднократно обсуждалась ранее, результаты этого процесса, то есть то, как он отражается в образовании, игнорировались. Однако цель повышения уровня грамотности при переходе с арабского алфавита на латиницу в республиканский период свидетельствует о том внимании, которое уделялось взаимосвязи языкового вопроса с образованием. Когда при обучении к турецкому языку добавляется в рассылаемые циркуляры и учебники об использовании турецкого языка в результате языковой политики правительств, характер обучения постоянно меняется, видно, что обучение сильно затронуто языковыми дискуссиями.
Это то, что относится к области турецкого языка, поскольку для исследования также необходимы данные из таких областей, как история, социология и политология; анализ реформы турецкого языка в одиночку является сложной задачей для лингвиста. Более того, возможность взглянуть на проблему «извне» как одну из «внутренних» в рассматриваемой области и широта литературы также входят в число основных трудностей исследования. Например, Агах Сирри Левенд сказал, что только его собственные сочинения по защите турецкого языка были длиннее, чем железная дорога Стамбул-Анкара.
Ключевые слова: реформа, алфавит, упрощение, республика, неологизм.
Leave a Comment