DOI: https://doi.org/10.36719/2522-431X/20/34-41
Şəhla Şirəliyeva
Bakı Dövlət Universiteti
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, baş müəllim
shahlashirali216@gmail.com
XVI-XIX ƏSRLƏRDƏ AVROPADA TÜRK DİLİNİN TƏDQİQİNİN ƏSAS
İNKİŞAF MEYLLƏRİ VƏ SAHƏLƏRİ
Xülasə
Məqalədə XVI–XIX əsrlərdə Avropada türk dilinin öyrənilməsi və tədqiqinin əsas inkişaf mərhələləri və istiqamətləri araşdırılır. Müəllif göstərir ki, orta əsrlərdə türklər və türk dili haqqında bilgilər Avropaya əsasən səyyahlar, missionerlər, tacirlər və hərbi əsirlər vasitəsilə ötürülmüşdür. XVII əsrdən etibarən türk dilinə maraq artmış, ilk qrammatika kitabları, lüğətlər və transkripsiya mətnləri hazırlanmışdır. Bu prosesdə Pietro Ferraquto, Hieronymo Megisero, Andre du Ryre və xüsusilə François Meninski kimi alimlərin mühüm rolu olmuşdur. Avropanın müxtəlif ölkələrində Şərq dillərini və türk dilini öyrətmək üçün tərcüməçi məktəbləri və akademik mərkəzlər yaradılmışdır. XVIII–XIX əsrlərdə missionerlər və şərqşünas alimlər tərəfindən yeni qrammatika kitabları və lüğətlər hazırlanaraq türkoloji araşdırmalar daha da genişlənmişdir. Nəticədə Avropada türk dilinin fonetikası, qrammatikası və leksikası üzrə elmi əsaslı tədqiqatlar formalaşaraq müasir türkologiyanın inkişafına zəmin yaratmışdır.
Açar sözlər: Türk dili, Avropada türkologiya, Türk dilinin tədqiqi, Türk qrammatikası, Missionerlər və şərqşünaslar, Avropa–Osmanlı əlaqələri
Abstract
The article examines the main trends and areas of the study of the Turkish language in Europe between the 16th and 19th centuries. It shows that during the Middle Ages, knowledge about the Turks and the Turkish language reached Europe mainly through travelers, missionaries, merchants, and prisoners of war. From the 17th century onward, European interest in the Turkish language increased significantly, leading to the preparation of the first grammars, dictionaries, and transcription texts. Scholars such as Pietro Ferraquto, Hieronymo Megisero, Andre du Ryre, and especially François Meninski played an important role in this process. Various translation schools and academic centers were established across Europe to teach Eastern languages, including Turkish. In the 18th and 19th centuries, missionaries and orientalists expanded Turkological studies by producing new grammar books and dictionaries. As a result, systematic research on the phonetics, grammar, and vocabulary of the Turkish language developed in Europe, laying the foundation for modern Turkology.
Keywords: Turkish language, Turkology in Europe, study of the Turkish language, Turkish grammar, missionaries and orientalists, Europe–Ottoman relations.
Резюме
В статье рассматриваются основные тенденции и направления изучения турецкого языка в Европе в XVI–XIX веках. Показано, что в средние века сведения о турках и их языке попадали в Европу главным образом через путешественников, миссионеров, торговцев и военнопленных. Начиная с XVII века интерес европейцев к турецкому языку значительно возрос, что привело к созданию первых грамматик, словарей и транскрипционных текстов. В этом процессе важную роль сыграли такие ученые, как Пьетро Ферраккуто, Иеронимо Мегизеро, Андре дю Рир и особенно Франсуа Менинский. В разных странах Европы были созданы школы переводчиков и академические центры для изучения восточных языков, включая турецкий. В XVIII–XIX веках миссионеры и востоковеды значительно расширили тюркологические исследования, подготовив новые грамматики и словари. В результате в Европе сформировались научные исследования фонетики, грамматики и лексики турецкого языка, что заложило основу современной тюркологии.
Ключевые слова: турецкий язык, тюркология в Европе, изучение турецкого языка, турецкая грамматика, миссионеры и востоковеды, европейско-османские отношения
Leave a Comment