DOI: https://doi.org/10.36719/2522-431X/20/55-58
Fəridə Ağayeva
BDU- nun II kurs magistrantı
aghayevaaferide@gmail.com
Şimal-şərq (Qara dəniz) dialektində
semantik inkişaf və izosema xüsusiyyətləri
Xülasə
Məqalədə Qara dəniz dialektində müşahidə olunan semantik inkişaf xüsusiyyətləri və izosema nümunələri araşdırılmışdır. Tədqiqat zamanı müəyyən edilmişdir ki, Şimal-şərq (Qara dəniz) dialekti türk dilinin regional inkişafını əks etdirən zəngin leksik və semantik xüsusiyyətlərə malikdir. Bu dialektdə işlənən bir sıra leksik vahidlər həm qədim türk dilinin izlərini qoruyub saxlayır, həm də müxtəlif sosial, tarixi və coğrafi amillərin təsiri nəticəsində yeni semantik çalarlar qazanmışdır. Bu baxımdan Qara dəniz dialekti türk dilinin leksik sistemində baş verən semantik dəyişiklikləri izləmək üçün mühüm material təqdim edir.
Şimal-şərq (Qara dəniz) dialekti türk dilinin semantik inkişafı və regional leksik-semantik xüsusiyyətləri baxımından zəngin tədqiqat materialıdır. Bu dialektdə mövcud olan çoxmənalı leksik vahidlər və izosemaların regional spesifikliyi dialektologiya, etnolinqvistika və dil tarixi sahələrində aparılan araşdırmalar üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Dialektlərin öyrənilməsi yalnız dilin struktur xüsusiyyətlərini deyil, həm də həmin bölgədə yaşayan insanların həyat tərzini, mədəniyyətini və dünyagörüşünü əks etdirən dil faktlarını üzə çıxarmağa imkan verir.
Nəticə etibarilə qeyd etmək olar ki, Qara dəniz dialektində semantik inkişaf və izosema xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi türk dilinin dialektoloji sisteminin daha dərindən araşdırılmasına imkan yaradır. Bu tədqiqatlar həm dilin leksik-semantik potensialının müəyyənləşdirilməsi, həm də müxtəlif türk dilləri və dialektləri arasında semantik əlaqələrin aşkar edilməsi baxımından mühüm elmi əhəmiyyətə malikdir. Eyni zamanda, bu istiqamətdə aparılan araşdırmalar Azərbaycan dialektologiyasının gələcək tədqiqatları üçün də yeni perspektivlər açır və türk dillərinin qarşılıqlı əlaqələrinin daha geniş şəkildə öyrənilməsinə zəmin yaradır.
Açar sözlər: dialektologiya, Qara dəniz dialekti, semantik inkişaf, izosema, türk dilləri, semantik paralellər.
Semantic Development and Isoseme Features
in the Northeastern (Black Sea) Dialect
Abstract
This article examines the features of semantic development and isoseme examples observed in the Black Sea dialect. The North-Eastern (Black Sea) dialect represents a rich research material in terms of the semantic development of the Turkish language and its regional lexical-semantic characteristics. A number of lexical units used in this dialect both preserve traces of ancient Turkic vocabulary and acquire new semantic shades under the influence of various historical, social, and geographical factors. In this respect, the Black Sea dialect provides valuable linguistic material for tracing semantic changes in the lexical system of the Turkish language.
The North-Eastern (Black Sea) dialect constitutes an important source for the study of semantic development and regional lexical-semantic features of the Turkish language. Polysemantic lexical units and region-specific isosemes found in this dialect are of particular importance for dialectological, ethnolinguistic, and historical linguistic research. The study of dialects not only reveals structural features of language but also reflects cultural and social aspects of the communities that use these dialects.
In conclusion, the study of semantic development and isoseme features in the Black Sea dialect allows for a more comprehensive understanding of the dialectological system of the Turkish language. Such research contributes to identifying the lexical-semantic potential of the language and to revealing semantic connections among various Turkic dialects and languages. At the same time, studies in this field create new perspectives for future research in Azerbaijani dialectology and provide a foundation for further comparative investigations of Turkic languages.
Keywords: dialectology, Black Sea dialect, semantic development, isoseme, Turkic languages,semantic parallels.
Семантическое развитие и изосемические особенности в северо-восточном (черноморском) диалекте
Резюме
В данной статье рассматриваются особенности семантического развития и примеры изосемии, наблюдаемые в черноморском диалекте турецкого языка. Северо-восточный (черноморский) диалект представляет собой богатый материал для исследования с точки зрения семантического развития турецкого языка и его региональных лексико-семантических особенностей. Ряд лексических единиц, используемых в данном диалекте, с одной стороны, сохраняет следы древнетюркской лексики, а с другой — приобретает новые семантические оттенки под влиянием различных исторических, социальных и географических факторов. В этом отношении черноморский диалект представляет значительный интерес для изучения семантических изменений в лексической системе турецкого языка.
Северо-восточный (черноморский) диалект представляет собой важный источник для изучения семантического развития и региональных лексико-семантических особенностей турецкого языка. Полисемантические лексические единицы и региональные изосемы, встречающиеся в данном диалекте, имеют большое значение для диалектологических, этнолингвистических и историко-лингвистических исследований. Изучение диалектов позволяет выявить не только структурные особенности языка, но и культурные и социальные аспекты жизни носителей данного диалекта.
Таким образом, исследование семантического развития и особенностей изосемии в черноморском диалекте позволяет более полно изучить диалектологическую систему турецкого языка. Подобные исследования способствуют выявлению лексико-семантического потенциала языка и установлению семантических связей между различными тюркскими диалектами и языками. В то же время такие исследования создают новые перспективы для дальнейших научных работ в области азербайджанской диалектологии и закладывают основу для сравнительного изучения тюркских языков.
Ключевые слова: диалектология, черноморские диалекты, семантическое развитие, изосема, тюркские языки, cемантические параллели
Leave a Comment